We wtorek, 29 kwietnia 2025 r., w Narodowym Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu odbyły się ogólnopolskie uroczystości 80. rocznicy wyzwolenia niemieckiego obozu w Dachau. Był to także Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego w czasie II wojny światowej.
Uroczystościom przewodniczył abp. Tadeusz Wojda, Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, a wraz z nim wzięli w nich udział także inni biskupi oraz diecezjalne delegacje z całej Polski. Delegatami z archidiecezji przemyskiej, wyznaczonymi przez abp. Adama Szala byli: ks. Adam Zaremba – proboszcz parafii Haczowie, z której pochodził zamordowany w Dachau Sługa Boży ks. Marcin Tomaka oraz ks. Łukasz Pałacki – proboszcz parafii w Wołkowyi, z której pochodził zamordowany w Dachau Sługa Boży ks. Jan Siuzdak. Proces beatyfikacyjny obydwu zamordowanych kapłanów obecnie trwa.
Ks. Marcin Tomaka został aresztowany 19 czerwca 1940. Tego samego dnia o godz. 18 został osadzony w więzieniu w Sanoku, gdzie przebywał do 9 sierpnia 1940. Potem przewieziony został do Tarnowa, a stamtąd 30 sierpnia 1940 do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (tam otrzymał numer obozowy 3319), skąd trafił do Sachsenhausen (KL) i ostatecznie do Dachau, gdzie otrzymał numer więźniarski 22242. Przez dwa lata pobytu w obozie poddawany był torturom przez niemieckich strażników. Nieludzkie traktowanie, bicie, głodzenie i niewolnicza praca doprowadziły ks. Marcina Tomakę do całkowitego wyczerpania. Ostatnich sakramentów świętych udzielił mu niemiecki ksiądz – więzień obozu. Według świadków twierdził, że nie boi się śmierci, bo jest na nią przygotowany. Zmarł 8 lipca 1942 r. i jak piszą biografowie: „Aby otrzymać nagrodę za wierność, którą przypłacił męczeńską śmiercią. Mieszkańcy Haczowa jeszcze długo po wojnie nie przyjmowali do wiadomości, śmierci swojego proboszcza i oczekiwali na jego powrót”.
Ks. Jan Siuzdak został aresztowany w kwietniu 1940 roku za zaangażowanie w działalność dobroczynną i społeczną. Więziony był w Baligrodzie, od 3 kwietnia do 20 czerwca 1940 w więzieniu w Sanoku, a następnie wywieziony został do niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie nadano mu numer 22536. Stamtąd został przetransportowany w tzw. transporcie inwalidów na Zamek Hartheim, w którym znajdowało się centrum eutanazyjne i w którym zginął 18 listopada 1942 roku.
Ks. Marcin Tomaka i ks. Jan Siuzdak należą do grona 122 Sług Bożych, wobec których 17 września 2003 r. rozpoczął się proces beatyfikacyjny drugiej grupy męczenników z okresu II wojny światowej.
Tekst: ks. Łukasz Pałacki i Łukasz Sztolf
Zdjęcia: ks. Łukasz Pałacki
