Tradycyjnie, w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, 15 marca 2026 r., w kościele pw. Świętej Trójcy w Przemyślu odbyły się uroczystości upamiętniające zbrodnię w Hucie Pieniackiej i Korościatynie. Modlitwie przewodniczył ks. prał. Stanisław Czenczek, kapelan kresowiaków, a jej inicjatorem było Stowarzyszenia Pamięci Polskich Termopil i Kresów w Przemyślu, Przemyskie Rodziny Kresowe i Klub Inteligencji Katolickiej.
W homilii ks. prał. Stanisław Czenczek przypomniał wydarzenia z 28 lutego 1944 roku, kiedy to oddziały SS-Galizien, w skład których wchodzili Ukraińcy, wkroczyły do Huty Pieniackiej, wsi położonej 33 km na północny-wschód od Lwowa, w dawnym powiecie Brody, w województwie tarnopolskim. Celem było wymordowanie Polaków w myśl zbrodniczej ideologii stworzonej przez Stepana Banderę i Romana Szuchewycza. – Ideologia ta nakazywała niszczyć jeden naród dla dobra drugiego. Zginęło wtedy ponad tysiąc osób wymordowanych różnymi narzędziami, spędzonych do stodół i palonych żywcem – przypominał kaznodzieja.
Ks. Czenczek cytował świadka tamtych wydarzeń, Stanisława Żuka, który w książce „Skrawek piekła na Podolu” opisał okrucieństwo sprawców, którzy „wbiegali do domów, wywlekali wszystkich znajdujących się wewnątrz, kobiety, starców, chorych, dzieci, wynosili co cenniejsze mienie i ładowali na furmanki”. – Cywilni bandyci byli bardziej bezwzględni i okruniejsi niż mundurowi. Rzadko kiedy używali broni palnej, zabijali bezbronnych ludzi nożami i siekierami – cytował kapłan. Dopiero po sześćdziesięciu latach, w 2005 roku, postawiono tam pomnik w formie krzyża upamiętniający ofiary.
Ks. Czenczek wspomniał, że Klub Inteligencji Katolickiej w Przemyślu i Stowarzyszenie Polskich Termopil i Kresów co roku organizowały wyjazdy do Huty Pieniackiej, aby uczcić te wydarzenia. Niestety od czasu wybuchu wojny na Ukrainie upamiętnienie to odbywa się w parafii Świętej Trójcy w Przemyślu.
Kaznodzieja zadał pytanie, czego uczy ta historia, odpowiadając, że „oto do czego prowadzi nienawiść i brak wiary w Boga”. Wskazał, że w XX wieku w miejsce wiary w Boga powstały ideologie takie jak niemiecki nazizm, sowiecki marksizm i ukraiński banderyzm. – Tylko Bóg jest Dawcą życia. Człowieka obowiązuje przykazanie Boże „nie zabijaj”. Jako chrześcijanie mamy budować w świecie tak zwaną cywilizację miłości. Przebaczajmy sobie wzajemnie – zachęcał.
Na zakończenie homilii ks. Czenczek przywołał słowa ukraińskiego historyka Wiktora Poliszczuka, który napisał, że „nie ma zbrodniczych narodów, są tylko zbrodnicze ideologie i organizacje”. – Matko Boża! Królowo Korony Polskiej, Królowo umęczonej ziemi Wołyńskiej, Podolskiej, Ziemi Lwowskiej, Lubelskiej, Umęczonej ziemi Kresów Wschodnich. Przyjmij do siebie dusze niewinnych istnień ludzkich. Weź w matczyne dłonie duszyczki dziecięce rozdeptane z nienawiścią, butem hajdamackim. Przyjmij sługi wierne kapłanów Twoich, pełniących służbę na posterunku do końca, którzy z ostatnim tchnieniem na ustach, umarli z Twoim Imieniem. Ochroń matczynymi dłońmi żywcem palone w ogniu, kobiety w bólu ściskające swe dzieci w ramionach. Niech męka ich nie pójdzie na marne. A tym, co przeżyli, wygnanym z ziemi ojców i dziadów, daj silę ducha, ból z pamięci usuń. Ześlij trud przebaczenia, lecz nie zapomnienia! – zakończył homilię ks. Czenczek modlitwą jednego ze świadków zbrodni w Hucie Pieniackiej i Korościatynie.
Po Eucharystii druga część uroczystości odbyła się przy Krzyżu Pamięci i tablicach upamiętniających Ofiary mordu. Cześć patriotyczna rozpoczęła się od powitania uczestników uroczystości: przedstawicieli władz wojewódzkich, samorządowych, służb mundurowych, mieszkańców miasta. Odegrano i odśpiewano Hymn Państwowy, a prowadzący uroczystość, Stanisław Szarzyński, przybliżył zgromadzonym historię Krzyża, tablic i urn z ziemią znajdujących się w murze otaczającym kościół pw. Świętej Trójcy w Przemyślu. Modlitwę poprowadził ks. prał. Stanisław Czenczek, a na zakończenie zostały złożone kwiaty i zapalone znicze.
Zbrodnia w Hucie Pieniackiej
28 lutego 1944 r. ukraińscy żołnierze 4 Galicyjskiego Ochotniczego Pułku Policji SS powiązanego z 14 Dywizją SS „Galizien”, oddziały UPA, nacjonaliści ukraińscy oraz ukraińscy mieszkańcy okolicznych wiosek, wkroczyli do wsi Huta Pieniacka zamieszkanej przez ludność polską. W wyniku przeprowadzonej przez napastników akcji pacyfikacyjnej, śmierć poniosło ponad 850 Polaków. Masakrę przeżyło około 160 osób.
We wczesnych godzinach porannych 28 lutego 1944 roku Huta Pieniacka została otoczona przez oddziały wojska w sile około 500-600 żołnierzy ukraińskich formacji policyjnych SS. Dowodzili Niemcy. Wojsko wspierali członkowie UPA oraz ukraińscy mieszkańcy okolicznych wsi. Miejscowość została ostrzelana. Część mieszkańców ukryła się w przygotowanych wcześniej kryjówkach. Po wkroczeniu do wsi, napastnicy zaczęli przeszukiwać zabudowania, a mieszkańców zgromadzili w kościele i szkole znajdujących się w centrum wsi. Ukraińcy rozpoczęli plądrowanie i grabież domów. Zabudowania podpalano. Wielu mieszkańców zostało zabitych podczas prób ucieczki z miejsc, w których się ukrywali. Żołnierze ukraińscy dopuścili się licznych zbrodni na polskich mieszkańcach Huty Pieniackiej.
Tekst: Łukasz Sztolf
Zdjęcia: Marian Boczar
